DÙNG NHÂN SÂM AN TOÀN VÀ CÔNG HIỆU (PHẦN 2)


C. NHÂN SÂM VÀ HUYẾT ÁP

- Ngay khi đề cập tới "bệnh" cao huyết áp, ông đã đi vào "mê hồn trận" rồi!

- Thế là sao?

- Y học hiện đại xác nhận không có "bệnh" cao huyết áp. Huyết áp cao là triệu chứng của những bệnh khác nhau, với nhiều nguyên nhân. Ví như sốt là triệu chứng của bệnh cảm hoặc nhiễm trùng.

- Đông y cũng không có bẹnh cao huyết áp. Huyết áp cao nói về mạch, tương ứng với mạch nào của Đông y: hồng, huyền hoặc hoạt. Trong khi Y học hiện đại chỉ bắt mạch ở một điểm, Đông y bắt mạch ở 6 điểm: ba mạch ở cổ tay phải, ba mạch ở cổ tay trái để tìm ra gốc bệnh.

c.1. Huyết áp tăng do co mạch

- Lo lắng, giận dữ... kích thích hệ thần kinh giao cảm tiết catecholamin (adrenalin và noradrenalin), gây co mạch, huyết áp tăng.

- Gensinosides có tác dụng dãn mạch do làm roãi cơ trơn ở thành mạch máu với cơ chế "ức chế calci", kết quả rõ rệt ở tim và não.

- Theo Kim H (Biochem Mol Biol 1995), gensinosid Rg kích động sự phóng thích nitric oxyd từ tế bào nội mô, gây dãn mạch.

- Tế bào nội mô tiết chất dãn mạch oxyd nitric để quân bình với tính co mạch của catecholamin. Tuần hoàn trì trệ gây ngộp, kéo theo hiện tượng viêm. Viêm làm tổn thương tế bào nội mô, giảm tiết oxyd nitric (chất gây dãn mạch), thành mạch mất tính đàn hồi. Nhân sâm tăng tiết oxyd nitric.

c.2. Huyết áp tăng do tuần hoàn trì trệ

- Các bè Lục bình trên sông rạch cản trở dòng chảy. Tuần hoàn trì trệ do "máu nhiễm mỡ", hiện diện đại phân tử glucoz-protein do glucoz-huyết cao, kết đọng tiểu cầu.

- Nhân sâm ức chế kết đọng tiểu cầu do giảm thromboxa A-2.

- Cao Nhân sâm làm giảm cholesterol- huyết nhờ CETP (cholesterolyl estrer transfer protein). LDL rải cholesterol và triglycerid du thừa nhờ LCAT. Về tới gan, HDL xả hàng nhờ CETP rồi tiếp tục nhiệm vụ. Có thể coi LDL đi xả rác, HDL gom rác nhờ LCAT; khi về sở rác, HDL xả hàng nhờ CETP để tiếp tục chuyến sau.

- Củ Nhân sâm có chứa 3 chất CETP (cholesterolyl ester transfer protein) là panaxynol, panaxylol, panaxytriol. CETP đóng vai trò quan trọng trong việc giảm cholesterol-huyết và triglycerid-huyết; giảm nguy cơ cao huyết áp.

- KHi glucoz-huyết cao, glucoz liên kết với protein trong máu thành đại phân tử glucozprotein.

Phân tử này có cả mạch dọc lẫn mạch ngang, gây cản trở lưu thông; điều này giải thích sự liên quan giữa cao huyết áp và tiểu đường. Nhân sâm bổ khí, "khí dẫn huyết, huyết đẩy khí", khí huyết thông suốt nên tuần hoàn không trì trệ, glucoz không có cơ hội liên kết với protein; kết quả là huyết áp không tăng.

c.3. Huyết áp tăng do thành mạch dày hơn và xơ động mạch

lipoprptein LDL oxyd hóa khiến đại bào tăng tiết cytokin và yếu tố tăng trưởng, kích động hình thành collagen và kéo dài sơ cơ trơn ở thành mạch máu. Hậu quả là thành mạch dày lên, mạch máu giảm khẩu độ, huyết áp tăng. Nhân sâm có tính chống oxy-hóa, thành mạch không dày lên; khẩu độ mạch máu bình tường nên huyết áp không tăng.

- LDL tạo với đại bào thành những tế bào có bọt, khỏi đầu vết xơ động mạch. Tảng xơ vữa làm giảm khẩu độ mạch máu, thành mạch mất tính đàn hồi, kết quả là huyết áp tăng.

- Shi L (Acta Pharmacol Sin 1990) chứng minh rằng sâm có khả năng chống xơ động mạch do kết hợp sự tăng tiết prostacyclun ở động mạch chủ và giảm thromboxane A-2 của tiểu cầu.

- Lin SG (Acta Pharmacol Sin 2993) chứng minh rằng gensinosides ức chế sự kéo dài sợi cơ trơn ở thành mạch (làm giảm khẩu độ mạch máu) và ngăn ngừa sự hình thành vết xơ động mạch; nhờ thế huyết áp không tăng.

c.3. Huyết áp tăng do thành mạch mất tính đàn hồi

- Tính đàn hồi liên quan gì đến huyết áp?

- Đây là hiện tượng vật lý. Lực A đụng vào mặt phẳng rất mạnh; nếu đụng vào mặt nhăn nhúm và đàn hồi, lực A bị chia ra thành nhiều lực nhỏ. Xin đưa ra ví dụ cụ thể. Xưa kia tàu ngầm bằng thép chỉ có thể lặn sâu 2.000m, nhưng cá Chình và Hải sâm (da đàn hồi) có thể lặn sâu 4.000m.

Nhân sâm bảo vệ tính đàn hồi của thành mạch máu nên huyết áp không tăng.

c.4. Hệ RAA (renin-angiotensin-aldosteron)

Tế bào thận tiết renin, gặp angiotensin của gan sinh ra angitensin I rồi II (gây co mạch) và aldosteron (tăng lưu trữ nước và chất khoáng làm tăng huyết áp). Đây là sự liên kế phức tạp thường gặp ở người lớn tuổi. Trước mắt mới biết Nhân sâm có tính ngăn chặn sự bài xuất nước và chất khoáng, nghĩa là làm tăng huyết áp.

c.5. Nội tiết tố

Nhân sâm làm tăng tiết Corticosteroid, vasopressin, thyroid... nghĩa là làm tăng huyết áp.

c.6. Cao huyết áp theo Y học cổ truyền

- Ba hồi nói Nhân sâm làm tăng, lúc khác lại nói giảm huyết áp; đúng là "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược".

- Nguyên tắc nghiên cứu dược liệu là phân tích rồi tổng hợp. Nóng vội dùng kết quả phân tích là "nửa đời nửa đoạn". Các tác dụng của Nhân sâm được điều tiết bởi hệ thần kinh trung ương.

- Nhân sâm đa năng, nên chăng nhìn tổng quát theo quan điểm của Y học cổ truyền.

Cao huyết áp do cản hỏa vượng (can dương thượng can), cụ thể do co mạch, stress, giận dữ... thuộc thực chứng, kiêng Sâm. Huyết áp cao ở người lớn tuổi do âm suy, nên dương thịnh, cụ thể do xơ động mạch, động mạch mất tính đàn hồi, đàm trọc trung trở (máu nhiễm mỡ), thuộc hư chứng, có thể dùng Sâm.

Nguyên nhân thường lẫn lộn, an toàn nhất là không dùng độc vị và sử dụng những bài thuốc kinh điển. Ví dụ Sinh mạch tán (Nội ngoại thương biện hoặc luận) kết hợp ba vị: Sâm, Mạch môn, Ngũ vị tử. Hoặc dùng bài Tam tài thang để bổ nguyên khí, bổ âm, gồm: Thiên môn (thiên), Sinh địa (địa), Nhân sâm (nhân).

c.7. Độc sâm thang

- Người xưa dùng "Độc sâm thang" để "hồi dương cứu nghịch". Chết do huyết áp tụt, rõ ràng Nhân sâm làm tăng huyết áp.

- Nội kinh Linh khi ghi rằng "Biết được cái chính yếu thì bàn cãi miên man bất tận". "Hồi dương cứu nghịch" nghĩa là cứu người sắp chết, có nhiều nguyên nhân, không chỉ huyết áp tụt (cấp cứu bằng corticosteroid tiêm mạch, Sâm làm tăng corticosteroid) mà còn có thể do "đột tử" (nhồi máu cơ tim), "đột quị" (tai biến não), hoặc giả "chết đứng" do tức giận đột ngột cao độ như Từ Hải trong truyện Kiều của văn hào Nguyễn Du. Độc sâm thang dùng Nhân sâm liều rất cao để cấp cứu.

......Xin xem tiếp phần sau.

- Trích Y học phổ thông dành cho mọi người -

Bình luận của bạn sẽ được duyệt trước khi đăng lên

Bình luận